‘Een spoedig weerzien in vrede’

GIETEN - Bij Henk en Roelie Zwiers in Gieten hangt een lijstje aan de muur. Achter het glas is een brief te zien. Het handschrift is lastig te lezen, omdat het met potlood is geschreven. Afzender: Lea Meyer-Cohen. Ze schreef de brief in Kamp Westerbork vlak voordat ze op transport naar Polen ging. Het is één van de weinige tastbare herinneringen die er van de familie nog is. Lea hoopte dat ze haar buren in Gieterveen gauw weer in vrede mocht zien. Het mocht niet zo zijn. Bij aankomst in Auswitch zijn Lea en haar zeven kinderen rechtstreeks naar de gaskamers gebracht en vergast. Haar man werd ruim een maand later vermoord.

Keet
Roelie Warmink heeft weinig herinneringen aan de oorlog. Ze werd in 1943 geboren, toen was de familie Meyer-Cohen al vermoord. ,,Wat ik wel weet is dat ik nog met buurkinderen in de keet, waar de familie heeft gewoond, heb gespeeld. Er is weinig over bekend. Ik weet nog wel dat het een groene keet was.”

Familie Meyer-Cohen
Salomon Meyer-Cohen (20-4-1904) trouwde in 1928 met Lea Gudema (25-6-1907). Ze kregen zeven kinderen: Frouwktje (22-7-1928), Benjamin (25-3-1931), Jetta Reinette (14-12-1933), Marcus (25-3-1936), Jakob (25-3-1938), Maurits (3 mei 1939) en David (4-7-1940). De kinderen zijn in verschillende plaatsen geboren, wat erop wijst dat de familie nogal eens verkaste. David kwam in Gieterveen ter wereld. De familie woonde daar eerst in een woning aan Bonnerveen 64. Ze waren arm en werden door huisbaas en NSB’er Frans Pomp op straat gezet, omdat ze de huur niet meer konden betalen. Dat ze van Joodse afkomst waren, zal ook een rol hebben gespeeld. De Gemeente Gieten zorgde ervoor dat de familie onderdak kreeg in een keet achter de woning van de familie Warmink aan de Veenakkers.

Deportatie
Salomon Meyer-Cohen werd op 10 augustus 1942 opgepakt en naar de gevangenis in Assen gebracht. Drie dagen later stopte er om 07.00 uur een vrachtwagen bij de houten keet aan de Veenakkers. Op bevel van de Sicherheitspolizei werden Lea en de kinderen ingeladen en naar Kamp Westerbork gebracht. Daar werden ze met vader Salomon herenigd. Er kon nog een laatste brief gestuurd worden naar hun buren in Gieterveen, voordat ze op transport naar Auschwitz gingen, om daar vergast te worden. Lea en de zeven kinderen gingen direct bij aankomst op 16 augustus naar de gaskamers. Salomon Meyer-Cohen werd op 30 september 1942 omgebracht.

Brief

Westerbork,

Lieve Freekie,

Even wil ik jullie direct schrijven en zal dat wel niet direkt meer kunnen doen. We gaan morgen met 1000 naar Polen. Sam is hier ook en de politie heeft alles gedragen. Nu Freekie geef de kinderen en Jan en Hinderkie en Eppie en de Fam. Drent en Pieter Bloem de beste en laatste groeten en nogmaals bedankt voor alles wat jullie voor mij deden. Dus gegroet en dan het beste zij U toegewenst van uw buurvrouw die U nooit vergeet en dan hoop ik op een spoedig wederzien in vrede. Dag Jan en Freekie, Berendje, Catriena en Gerrie. Geef ze allen de groeten en je vader en moeder vooral. Freekie ga de volgende week nog even naar Pabe. Als ik kan schrijf ik nog wel. Nu eerst het beste van mij uw toegenegen buurvrouw. 

Lea, Sam en alle kinderen.

Had ik maar....
,,Mijn vader, moeder en mijn oudste zussen hebben gezien hoe de familie werd opgepakt. Mijn moeder zij later: Had ik maar één van de kinderen achtergehouden. Maar dat durfden we toen niet. Ze heeft daar nog veel last van gehad. Maar ze wilde er nooit over praten. Over de hele oorlog wilde ze niet veel kwijt. Vaak zei ze: Dat weet ik niet meer. Ook over de brief wilde ze niet veel kwijt: Ik weet niet meer waar die is. De brief kwam bij de verhuizing weer boven water. ,,Ik heb de brief toen veiliggesteld”, zegt Henk Zwiers. ,,Het greep mij aan wat erin stond. Op de achterkant staan ook nog krabbels van Frouwktje (14) en Bennie (12). Het is wat vervaagd en niet helemaal goed te ontcijferen, maar Frouwktje schrijft: Zoals jullie al van moeke haar brief gelezen hebben, zijn wij in Westerbork en gaan morgen naar Polen. Moeke zegt dat je de kinderwagen wel mag verkopen. Geef Berendje, Katrien en Gerrie en Richtje een zoen van mij.

En Bennies schrijft: Lieve Freekie, Jan en kinderen even wil ik zo afscheid nemen. Hier is alles goed en lekker eten. Hartelijke groeten van mij Bennie. Daag Tot ziens.

Bombardement
Het is allemaal zo dubbel en raar”, aldus Zwiers die zelf in 1941 werd geboren en woonde aan de Parralelweg in Gieten vlakbij het station en het vleesverwerkingsbedrijf Udema, waar in die tijd veel Duitsers waren ondergebracht. ,,Ik was vier, maar kan het bombardement op Udema nog wel herinneren. Wij woonden in bij de familie Holwerda. Ik weet nog goed dat ze de oude mevrouw Holwerda tijdens het bombardement onder de vloer stopten. Wat ik ook nog weet is dat de Polen op 13 april 1945 via de Gasselterweg met veel lawaai Gieten binnenreden.”

Auswitch
Henk en Roelie Zwiers hebben het vernietigingskamp Auschwitz ook bezocht. ,,Dat heeft veel indruk op ons gemaakt. De grote hoeveelheid koffers, de haarstukjes en de gaskamers. Ook de verhalen van mensen die het kamp hebben overleefd, zoals dat ze baby’s omhoog gooiden en met hooivorken opvingen. Verschrikkelijk dat mensen daartoe in staat zijn.”

Bordje
Ook het lot van de familie Meyer-Cohen grijpt ze aan. ,,Het komt ieder jaar in deze periode weer terug. Het is goed dat er wordt herdacht.” Van de familie is weinig tastbaars bewaard gebleven. Er zijn geen foto’s. ,,Alleen deze brief en..., wacht even”, zegt Roelie en ze duikt de kast in. ,,Ik heb nog een bordje. Daar heb ik nog brood van gegeten. Het was van de familie. Er waren er zes van, maar waar de anderen zijn gebleven weet ik niet. Het zijn de enige tastbare herinneringen aan deze Joodse familie.”

Struikelstenen
Om de herinneringen levend te houden zullen als corona het toelaat aan Bonnerveen in Gieterveen negen Struikelstenen worden geplaatst ter nagedachtenis aan de familie Cohen-Meyer. Ook op andere plaatsen in Aa en Hunze van waar Joodse inwoners zijn gedeporteerd naar de vernietigingskampen worden deze Stolpersteine geplaatst. Het gaat om 36 struikelstenen. Slechts een Joodse inwoner is teruggekomen. Wie nog informatie of beeldmateriaal heeft van de familie Meyer-Cohen-Gudema kan dit mailen naar: schakel@noordpers.nl of info@struikelstenen-aaenhunze.nl..