‘Stand akkervogels onder druk’

DRENTHE - Voor akkervogels is Drenthe ‘the place to be’ stelt Henk Jan Ottens van Grauwe kiekendief - Kenniscentrum voor Akkervogels. Soorten als de veldleeuwerik, de gele kwikstaart, de geelgors, de kwartel en de wulp komen in Drenthe nog in bovengemiddelde aantallen voor. Maar ook in Drenthe staat de stand van deze soorten onder druk en zijn natuurinclusieve landbouwmaatregelen verreist om het tij te keren. De stichting doet tellingen, broedbiologisch onderzoek en beschermt akkervogels. GKA rapporteert over de ontwikkelingen van de vogels en adviseert over de inzet en uitvoering van natuurbeheer in het agrarisch gebied.

,,Vaak heb ik het idee dat we in Drenthe niet half beseffen hoeveel moois we nog hebben. Maar we moeten er wel zuinig op zijn en snel komen tot een natuurvriendelijker beheer. Dat is helemaal niet zo ingewikkeld met de juiste maatregelen op de juiste plek kan al gauw een hoop bereikt worden”, aldus Ottens.

Oorzaken
De afname van het aantal boerenlandvogels heeft volgens de onderzoeker van GKA verschillende oorzaken. ,,De intensiteit van het agrarisch beheer speelt een belangrijke rol. De hedendaagse teeltwijzen bieden vogels vaak onvoldoende ruimte om veilig jongen groot te kunnen brengen. , Bovendien zijn de landschappelijke veranderingen ingrijpend geweest, hebben we te maken met lage waterstanden en is het aantal natuurlijke vijanden flink toegenomen. Dit alles bij elkaar heeft de levensverwachtingen van boerenlandvogels flink verlaagd..”

Opbrengst beperkt
Er zijn in de landbouw voor het agrarisch beheer subsidiemogelijkheden voor bijvoorbeeld het creëren van akkerranden en extra voedsel voor in de wintermaanden. ,,Er wordt sinds 2010 serieus werk van gemaakt, maar uit monitoring blijkt dat de opbrengst tot nu toe beperkt is. Het heeft vooralsnog weinig effect op de vogelstand. Er zal daarom wat moeten veranderen. Natuurbeheer op boerenland en de landbouwproductie zijn momenteel nog gescheiden functies, deze zullen veel meer verweven moeten worden. We zitten met diverse partijen om de tafel om te overleggen hoe we meer biodiversiteit kunnen creëren.

Andere aanpak
Ottens geeft aan dat er in de agrarische sector, ook gevoed door de stikstofproblematiek, wel steeds meer belangstelling komt voor een andere aanpak. ,,Dit zijn de pioniers. Zij doen dit vanuit eigen belangstelling. Deze boeren richten zich meer op gewasdiversiteit en werken aan bodemverbetering. Ze gaan ook steeds vaker voor een insecticide vrije teelt. Wij hopen dat deze pioniers navolging krijgen in de grote middenmoot en dat zij ook hun productiemodel gaan aanpassen”, aldus de Rolder handbaltrainer die aangeeft dat er ook een andere stroming gaande is. ,,Allemaal mooi maar er zijn ook boeren die verder gaan met de intensivering van hun bedrijf. Zij bedrijven industrielandbouw met hun hoog intensieve gewassen, zoals de uien-, bollen- en lelieteelt. Zij gebruiken veel bestrijdingsmiddelen en onttrekken enorme hoeveelheden water uit de bodem.”

Hightech-middelen
Grauwe kiekendief, de stichting is ontstaan om deze roofvogel te beschermen, onderzoekt ook de gevolgen van de gaande zijnde energietransitie. ,,Wat zijn de gevolgen van de aanleg van wind- en zonneparken. Zo is de tiplaagte van de grote windturbines beter dan die van kleine turbines voor bijvoorbeeld de laagvliegende kiekendief. De roofvolgels vliegen minder snel tegen de rotorbladen van de grote turbines. Het zijn wel vaak de jonge vogels die zich te pletter vliegen. Volwassen vogels hebben snel in de gaten dat ze niet in de buurt moeten komen. Dit onderzoek doen we met hightech-middelen. Zo zetten we bijvoorbeeld gps-loggers in. Hiermee kunnen we in de gaten houden waar de vogels zich bevinden.”

Drenthe
Ottens komt door heel Nederland en heeft een goed beeld van de vogelstand in bepaalde gebieden. ,,Zoals gezegd Drenthe is echt een hot-spot. Stap hier maar eens uit de auto, dan hoor je direct een veldleeuwerik zingen. Natuur en landbouw gaan hier in de regio heel goed samen en dat is goed voor de vogelstand. Er wordt gelukkig nog veel graan verbouwd en daartussen kunnen de vogels hun plekje vinden. Ook is er voldoende voedsel. Op de Deurzer Es zijn veel verschillende soorten en het barst er gelukkig nog van de patrijzen’’, aldus de onderzoeker die ook merkt dat mede door klimaatverandering andere soorten zijn te bespeuren. ,,Het aantal boerenlandvogels is achteruitgegaan. Netto zijn er echter meer vogelsoorten. Zo zijn er bijvoorbeeld meer ganzen een ook zie je in de weilanden veel meer ooievaars. Dat is dan ook weer niet zo gunstig, want ooievaars eten soms ook de kuikens’.

Maatschappelijke discussie
Toch ziet Ottens de toekomst niet somber in. ,,De maatschappelijke discussie is gaande om meer biodiversiteit na te streven. Er komt een kentering in onze manier van denken over de intensieve landbouw. De productie moet niet ten koste gaan van alles. Dat betekent wel dat er een ander verdienmodel moet komen voor de boeren en dat zij een andere bedrijfsvoering zullen moeten gaan voeren. Daar moeten we met alle partijen aan werken, met steun vanuit Europa.”

Vrijwilligers gezocht
De stichting gaat in de tussentijd verder met het tellen en het doen van onderzoek. ,,Dit jaar hebben we een uitzonderlijk goed seizoen doorgemaakt. Door het koele weer werd er veel later gemaaid, dat was heel gunstig. Ik heb dit nog nooit eerder meegemaakt”, zegt Ottens die ook nog een oproep wil doen. ,,We werken veel met vrijwilligers. Zonder hen kunnen we het werk niet doen. We zoeken daarom nog mensen met een beetje verstand van vogels die mee willen helpen met de tellingen, of meehelpen met het beschermen van nesten. Belangstellenden kunnen zich melden via henkjan.ottens@grauwekiekendief.nl.