Hoe zijn Joodse begraafplaatsen ontstaan?

AA EN HUNZE -  Landschapsbeheer Drenthe organiseert in opdracht van het Steunpunt Erfgoed Drenthe in maart en april een cursus over Joodse begraafplaatsen. 

De provincie Drenthe telt in totaal 21 Joodse begraafplaatsen; in iedere gemeente is er minimaal één te vinden. Vaak hebben de begraafplaatsen een specifieke indeling en oriëntatie, maar over de ontwikkeling en ontstaansgeschiedenis is weinig bekend. Landschapsbeheer Drenthe is daarom op korte termijn op zoek naar vrijwilligers die graag meer willen weten over de ontstaansgeschiedenis van Joodse begraafplaatsen en onderzoek willen doen. 

Waardevolle cultuurhistorie
Vrijwilligers worden opgeleid om cultuurhistorisch onderzoek uit te voeren om zodoende meer te weten te komen over de ontwikkeling en ontstaansgeschiedenis van Joodse begraafplaatsen. Door onderzoek te doen naar de (gehele) begraafplaats, in combinatie met archiefonderzoek, kan hier meer inzicht in worden verschaft. De al verschenen handreiking Joodse begraafplaatsen in Drenthe, een handreiking voor integraal beheer van Steunpunt Erfgoed Drenthe, is hierbij de leidraad. De verkregen cultuurhistorische informatie dient als input voor het onderhoud en beheer van de begraafplaatsen. Er wordt gekeken naar de ouderdom van graven, de aanwezige of verdwenen beplanting, de padenstructuur en aanwezige bouwwerken. Cursisten worden opgeleid om zelfstandig of in kleine groepjes cultuurhistorisch onderzoek te doen.

Een van de thema’s die aan de orde komt is beheer. Joodse begraafplaatsen zijn sober en ingetogen. Ze zijn beperkt toegankelijk en in het beheer is terughoudendheid belangrijk. Herstel en beheer wordt daarom beperkt uitgevoerd en alleen daar waar het écht nodig is. Zo kan ongewenste opslag en klimop worden verwijderd op het moment dat de grafsteen niet meer zichtbaar of leesbaar is en worden grafstenen rechtgezet wanneer ze dreigen om te vallen. 

De cursus bestaat uit twee avonden (17 en 24 maart) en twee ochtenden (31 maart en 4 april). Tijdens de eerste cursusavond, op donderdag 17 maart, leren deelnemers meer over de opbouw van een Joodse begraafplaats en vertelt Marieke van der Heide hoe het cultuurhistorische onderzoek is uitgevoerd. Daarnaast vertelt Anja Verbers, senior projectleider van Landschapsbeheer Drenthe, hoe een Joodse begraafplaats beheerd wordt. Een week later vertelt de heer Huisman van het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap wat het NIK is en wat zij doen. Ook vertelt hij over het landelijke project ‘Erfgoed Telt’. Tijdens de derde bijeenkomst, op 31 maart, bezoeken de cursisten een Joodse begraafplaats. De cursisten kunnen dan hun opgedane kennis toetsen in de praktijk. De laatste cursusdag vindt plaats op maandagochtend 4 april. In het Drents Archief leren de deelnemers (zelfstandig) archiefonderzoek uit te voeren en worden zij wegwijs gemaakt in de verschillende systemen.

Wie meer wil weten over de ontstaansgeschiedenis van Joodse begraafplaatsen en een bijdrage wil leveren aan het cultuurhistorisch onderzoek kan zich via het aanmeldformulier op de website van Landschapsbeheer Drenthe, www.lbdrenthe.nl, opgeven. Deelname is gratis, er is plek voor maximaal 20 personen.