Özcan Akyol (Eus) bij Vrouwen van Nu Gieten

GIETEN - Özcan Akyol, beter bekent als Eus, was donderdag te gast bij de Vrouwen van Nu in Gieten. Hij vertelde de dames op basis van zijn drie romans, hoe het is om op te groeien in de onderklasse van de samenleving, met een migratie-achtergrond en daar ondanks alle slechte verleidingen en tegenwerking toch iets moois van weet te maken.

Nederland was in de jaren 50, 60 en 70 druk bezig met de wederopbouw. De economie trok erg aan en daardoor had men op verschillende plaatsen en in fabrieken diverse werknemers nodig. 

Zo ook bij de blikfabriek Thomas & Drijver uit Deventer.

De stroom gastarbeiders kwam op gang. De eerste vanuit Groningen en Drenthe. Dat was geen succes, mede door de verschillende culturen uit die streken. Later uit Italië. Dat was al beter, maar nog niet voldoende.

Een personeelsfunctionaris van Thomas en Drijver liet zijn oog vallen op Turkije. Hij vertrok naar dat land en ging met een tolk op weg naar het midden/zuidoosten van Turkije. Daar woonden boeren die amper een menswaardig bestaan hadden. In dat gebied woonde ook de ouders van Eus. Het kostte de functionaris en tolk heel veel moeite om in dat onherbergzame gebied de dorpen te bereiken. Het lukte! Hoe? Dat is voor Eus nog steeds een raadsel, want geplaveide wegen waren er toen niet. Zelfs nu is het nog moeilijk om daar te komen, zelfs met een Jeep.

De man vroeg de vader van Eus naar Nederland te komen om daar voor drie jaar te komen werken en dan kon hij weer teruggaan naar Turkije.

Nederland, waar lag dat? Goeie vraag voor deze man, die analfabeet was en geen enkele scholing had gehad. Net als generaties voor hem.

Na veel heen en weer gepraat, werd het besluit genomen. De vader van Eus vertrok naar Nederland. Woonde er met drie andere (serieuze) mannen op een klein kamertje in een pension boven een bordeel.

Hij had het heel erg naar zijn zin. Na drie jaar ging de vader niet terug naar Turkije, maar vond gezinshereniging plaats.

Zij gingen met z’n allen in een klein huisje in een arbeidersbuurt wonen, vlak bij de fabriek. Eus kon vanaf zijn slaapkamertje de schoorsteen van de fabriek zien. Aan integratie werd toentertijd niets gedaan. De Turkse cultuur werd binnen de gezinnen om hun heen in stand gehouden, mede met behulp van de schotelantenne. Die kwam er bij de familie Akyol niet. Voor dat geld kon de vader van Eus heel veel drank kopen.

Het Nederlands – en ook het Engels- hebben Eus en zijn broers eigen gemaakt door naar tv-series te kijken. Op een dag wilde de moeder van Eus ook een eigen serie zien: dat werd ‘GTST’. Hij moest erbij zitten om als tolk te fungeren. Bij erotische getinte scenes kwam hij in de problemen, want hoe vertaal je dat als kind naar je moeder toe. Hij bedacht dan wel iets of zapte per ongeluk naar een andere zender.

De lagere school doorlopen en in groep 8 de Cito-toets gedaan. Met als resultaat het advies: atheneum! De juf had daar moeite mee. Zij vroeg zich af of hij dat wel zou redden, zonder hulp van thuis.

Zijn vader had het wel fijn gevonden als hij die richting op zou zijn gegaan, want die verwachte op zijn minst advocaten of artsen in de familie. Dan kon hij de wisseldiensten eindelijk achter zich laten en door de jongens verzorgd worden. Maar dat werd het hem niet. 

Zijn juf gaf het advies: vmbo of nog lager zelfs.

Dat schoot de vader in het verkeerde keelgat en die kwam zijn verhaal halen bij de juf op school, met als eindresultaat dat het schooladvies Mavo werd. Geen beste keus voor Eus. Hij verveelde zich daar stierlijk en haalde diverse keren kattenkwaad uit. Werd wel 41 keer de klas uitgestuurd. Maar omdat hij goede cijfers haalde hoefde hij niet van school.

Op z‘n 18^e verliet Eus het huis. Studeerde aan de meao, woonde op een klein kamertje en werkte in de afwaskeuken. Met studiefinanciering en het verdiende geld kon hij zich redden, dacht hij. Niet helemaal!

Hi had wat ‘vrienden’ waarvoor hij wat hand- en spandiensten deed. Dat liep verkeerd af. Moest een poosje naar de gevangenis: in beperking, zoals dat heet. De eerste paar dagen ging het nog wel, maar daarna werd het minder. Een cipier had dat in de gaten en liet hem ’s avonds in de bibliotheek. Daar heeft hij niet alleen heel veel gelezen, maar ook leren lezen.

Uit de gevangenis de studie weer opgepakt. Daarna naar Windesheim in Zwolle, de richting journalistiek gekozen. Later Nederlands.

Hij schrijft nu columns in diverse bladen, is regelmatig te zien in praatprogramma’s op tv en heeft eigen programma’s zoals ‘Bij de kapper’. Daarnaast geeft hij gastlessen op scholen. Hij hoopt daarmee de leerlingen enthousiast te maken voor het lezen in het Nederlands.

Na de pauze mochten de aanwezigen hem vragen stellen, die hij eerlijk en zonder omwegen beantwoorde. Al met al een geslaagde avond.