Henk Dertien speelt al decennia lang de rol van chirurgijn van de Etstoel

ANLOO – Bezoekers die een opstootje zien tijdens de Etstoel in Anloo weten dat er iets bijzonders aan de hand is. Toeschouwers drommen om het tafereeltje heen, waarbij de chirurgijn een patiënt in behandeling neemt. Het is altijd een heel gebeuren, veroorzaakt door de chirurgijn en zijn gezelschap die er zelf een hele happening van maken. Henk Dertien uit Zuidlaren neemt al ongeveer 30 jaar de rol van chirurgijn op zich en heeft er nog altijd heel veel plezier in.

Door Henry Koops

Hendrik Dertien was aangesloten bij een toneelvereniging toen hij benaderd werd om mee te doen aan de Etstoel. ,,Ik heb geen idee hoe lang ik al meedoe, maar ik denk al ongeveer zo’n 30 jaar. In het begin had ik nog een paard en ging ik op mijn ros van Zuidlaren naar Anloo. Daar konden de kinderen het paard aaien en borstelen en ‘s avonds s ging ik te paard weer terug.”

De Etstoel draait om de rechtspraak uit de 17^e eeuw. Om de Magnuskerk, waar de zittingen elk uur plaatsvinden, is een historische markt en vinden allerlei activiteiten plaats en worden oude ambachten uitgevoerd. Een van de toneelstukjes, die worden opgevoerd, is al jaren het spel van de chirurgijn die een patiënt in behandeling heeft. De patiënten die de meest verschrikkelijke ziektes hebben worden door wachters in het gezelschap van enkele monniken bij de chirurgijn gebracht. Om gezelschap dwaalt ook altijd een doodgraver die weinig vertrouwen heeft in het handelen van de kwakzalver. ,,Het gaat om pure improvisatie. Samen met assistente Ine van der Zee wordt een basisstuk in elkaar gedraaid, maar als spelers moeten we vooral reageren wat er uit het publiek komt. In ons spel moeten we elkaar de ruimte geven, maar het belangrijkste is de interactie met het publiek.”

Dertien heeft bevallingen begeleid, doofheid, hoge bloedruk en afgehakte handen behandeld. ,,In het laatste geval haalden we beenderen bij de slager en die werden in een mouw verwerkt. Met de hulp van de smid liet ik dan de arm dichtschroeien. Er was spek omwikkeld om het publiek de geur van verbrand vlees te laten ervaren.” Ook de bloedzuigertherapie is altijd een succes. ,,Hiervoor gebruiken we een bol glas en die maken we van binnen warm. Die plaats ik op de buik van de patiënt en het vel wordt dan omhoog gezogen. Onder het glas leggen we een stukje lever. Dat moet de bloedzuiger voorstellen. Ik loop dan met andere ‘bloedzuigers’ door het publiek. Het is heerlijk om de mensen zo een beetje op stang te jagen. Ik behandel ook zweren. We verbergen dan een bolletje met ketchup vermengd met mayonaise in het haar. Met een mesje prik ik het bolletje door en wat er uitkomt lijkt op pus. Het mooiste is natuurlijk als het bloed of de pus richting het publiek spuit”, zegt Dertien. ,,Mensen krijgen kokhalsneigingen, sommigen vluchten weg en er zijn zelfs kinderen flauwgevallen. Mijn eigen kleinkinderen zijn in paniek geraakt, omdat ze niet meer wisten wat er gebeurde.”

Het blijft spel dat doorspekt is met humor volgens de chirurgijn die graag het publiek erbij betrekt. ,,Ik behandel ze tegen aambeien en leg ze dan op hun buik op het muurtje. Daar laat ik ze een beetje spartelen. Het blijft ieder jaar een succes. We horen nooit daar heb je die aambeien-act weer.” En soms neemt men het ook erg serieus. ,,Ik gebruik Anloërloopjeswater met geneeskrachtige werking. Ik hoor soms een jaar later dat het nog steeds prima werkt.”

De Zuidlaarder chirurgijn gaat ieder jaar met zijn assistente naar ’s Gravenhage om daar bijscholing te krijgen in de geneeskunde. ,,Het moet wel realistisch blijven en in historisch perspectief staan. Het spel moet passen in de 17^e eeuw en soms maken we een klinkslag naar de moderne tijd. En het moet regionaal klinken. Ik ben een Groninger, maar ik kan ook weer niet te plat praten, want dan begrijpen de toeristen er niets meer van. Maar in het verleden heeft een Leids gezelschap meegespeeld. Dat westerse accent werkte hier niet.’’

Het spel is voor het team wel een inspannende bezigheid. ,,Je loopt van 10.00 tot 17.00 uur op de markt en je moet de hele dag aanstaan. Dan ben je er ’s avonds wel klaar mee. Maar het is fantastisch om te doen. De derde zaterdag van augustus staat voor mij altijd in het teken van de Etstoel. Het is niet spannend, ik vind het vooral heerlijk om te doen. En ik ben er nog lang niet klaar mee.”