Beelden worden onthuld tijdens Vrouwenmars 2025

REGIO - 116 vrouwen zitten in april 1945 in Kamp Westerbork gevangen, variërend van 17 tot 72 jaar. Zij zijn gearresteerd vanwege hun (vermeende) verzetsactiviteiten of die van hun familieleden.

Bij aankomst in het kamp moeten ze hun eigen kleren inleveren en – eerder door joden gedragen- blauwe overalls aantrekken met een rood nummer op de rug. Daarnaast krijgen sommigen een witte band om de linkerarm: ze mogen onder geen beding worden vrijgelaten. De meeste vrouwen werken in de batterijsloperij.

Te heet onder de voeten
Met het naderbij komen van de bevrijders, wordt het de Duitse bewakers te heet onder de voeten. Zij besluiten de 116 vrouwen als menselijk schild te gebruiken. Omdat ze niet willen opvallen, willen ze ’s nachts reizen en de ruim 200 bewapende soldaten nemen de gevangenen mee. De vrouwen hebben geen idee waar ze heen gaan en vrezen voor hun leven.

Nel Crouwel
,,We gaan op mars, doch voor hoe lang en hoe ver kon hij niet zeggen, daar kunnen dagen of zelfs wel weken mee gemoeid zijn. Om 07.00 uur moesten we appel staan. Hij had bevel van de S.D. ons mede te nemen en ons weer aan hen uit te leveren. De vreugde sloeg om in wanhoop, Zo dichtbij de bevrijding en nu dit!”

Overnachten in boerderijen
Ze lopen richting Assen waar ze ’s ochtends om 06.00 uur in Peelo stoppen. Op verschillende boerderijen kunnen ze een paar uur uitrusten, slapen en eten. De volgende dag vertrekken ze naar Groningen, waar het chaotisch is met oprukkende Canadezen en terugtrekkende Duitsers. Na een wandeling van veertien uur, vinden ze onderdak in boerderij ’t Hooihuis ten westen van de stad Groningen.

Een deel van de bewakers wil de vrouwen het liefst vrijlaten om zelf te kunnen vechten of vluchten, maar dat wordt van hogerhand verboden. De commandant mag alleen een paar zieken laten gaan. Zij worden naar Aduard gebracht en opgevangen in de pastorie van dominee Lindeboom.

Corrie van der Stel-Polderman
,,Toen kwamen we door de wijken van Groningen en wij dachten: ‘Nou gaan we naar het Oosten.’ Dat gebeurde niet; wij gingen gelukkig naar het Westen.”

Wat is waar?
De anderen slepen zich tegen de avond weer voort en gaan via Zuidhorn, Niezijl en Grijpskerk, richting Pieterzijl ’s Ochtends vroeg komt de stoet aan bij de boerderij De Nie van de familie De Vries aan de Pieterzijlsterweg. De boer vreest het ergste voor de vrouwen die in grote spanning verkeren. Allerlei berichten over de oorlog doen de ronde en niemand weet wat waar is. Is Groningen gevallen? Zijn er parachutisten geland in Friesland?

Badderen in de zuivelfabriek
In de namiddag rijdt een motoragent het erf op en bezorgt een bericht bij de commandant. Even later weten de vrouwen niet wat ze horen.

De commandant zegt eindelijk: Sie sind allen entlassen!

Iedereen is verbouwereerd en blij. De meeste vrouwen lopen gelijk terug naar Grijpskerk. Daar krijgen ze dagenlang opvang en eten op de boerderij van Gerrit en Maaike Cleveringa. Ze kunnen in bad in de zuivelfabriek en krijgen schone kleren.

Bezoek prins Bernhard
De vrouwen worden op woensdag 18 april verrast door een bezoek van Prins Bernhard die een triomftocht door het bevrijdde Noord-Nederland houdt. Ze komen zelfs met hem op de foto.

Naar huis
De dag erna komt er een speciaal oranje gespoten bus de overgebleven vrouwen naar Zwolle brengen. Daar worden ze door de burgemeester en feestende inwoners juichend ontvangen. Daarna kunnen ze eindelijk naar huis.

Schokkend nieuws
Helaas wacht daar voor velen schokkend nieuws. De meeste van hun mannen, zoons of vaders hebben de oorlog niet overleefd. Ze zijn in de laatste maanden omgekomen in werkkampen, bij het onruimen van de gevangenissen of bij een van de vele vergeldingsacties. Veel familie uit De Kruisberg en Willem III-kazerne kwam om bij de massarepressailles bij Rademakersbroek op 2 maart 1945 en bij de Woeste Hoeve op 8 maart 1945.

Ekehaar
Vrouwen zullen ook dit jaar de route die de 116 vrouwen hebben afgelegd lopen in drie dagen. De start is na de openingsceremonie om 09.00 uur in Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Vanaf Westerbork lopen de vrouwen langs onder andere Assen, Vries en Groningen, waar de mars uiteindelijk in Grijpskerk eindigt. Om deze tocht te herdenken worden er vijf monumenten geplaatst langs de route, gemaakt door kunstenaars Gert Sennema en Natasja Bennink. In alle gemeenten waar de moedige vrouwen doorkwamen wordt een beeld geplaatst. Het eerste beeld komt in Kamp Westerbork. De wandelaars lopen vervolgens naar Ekehaar. Daar is na 11 kilometer de eerste pauzeplek bij dorpshuis De Eekhof aan de Hemmenweg. Verhalenverteller Auth&Tiek zal daar het verhaal vertellen. Bij het brinkje bij Café Popken wordt vrijdag het tweede beeld om 1.10 uur onthuld: De Reis; een portret van Hilde Sennema, achternicht van Riek Sennema (nr 111) uit Zuidhorn.  Auth& Tiek vertelt ook een verhaal in Deurze tussen 11.45 en 13.00 uur. De deelnemers zullen vervolgens hun tocht voortzetten met in gedachten de 116 vrouwen die hun leven op het spel hebben gezet voor onze vrijheid.